As recentes declaracións de Xosé Luís Méndez Ferrín nas que pediu a oficialidade da lingua asturiana no Principado, agás na franxa eonaviega, para a que reclamou a oficialidade da lingua galega propia dese territorio, provocaron en Asturias un “cierre de filas en torno a la fala”, coas reaccións xa tópicas de antigaleguismo (e suposto anexionismo) que nada novo din do que se leva observando desde hai anos. O que nunca podía eu imaxinar é que nun xornal escrito en Galicia e dirixido, fundamentalmente, para información dos galegos se dese unha información nesgada e parcial, como se pode apreciar na reportaxe “Por la ruta d’A Fala” do suplemento Estela do Faro de Vigo
A merecida homenaxe a X. L. Méndez Ferrín
Con motivo da xubilación, ás veces uns anos antes, no mundo universitario galego adoita entregarse un libro-homenaxe a aqueles mestres que contan con méritos relevantes. É unha mostra de recoñecemento dos seus alumnos e discípulos que, cos anos, se converteron xa en mestres de novas xeracións.
No seu coñecido poema Ítaca, Konstandinos Kavafis dicía que na vida o importante é a viaxe; que cómpre manter sempre Ítaca na mente, porque o destino é arribar a esa illa, pero que a travesía se faga sen présas, que sexa longa e que dure moitos anos; que un se deteña en mercados e cidades para gozar e aprender; e despois dunha fermosa travesía, cando un xa velliño atraque na illa, convertido nunha persoa sabia e con moita experiencia acumulada e sen agardar que Ítaca lle ofreza riqueza, acabará por comprender o significado das Ítacas.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA ( e VI): A “olorosa pantera” e a lingua ausbau galega
O galego verbo do portugués non é lingua abstand, porque a distancia estrutural entre ambos é escasa, especialmente cando se comparan falas de puntos próximos nas dúas beiras do Miño ou da raia seca; pero si é unha lingua ausbau: o galego moderno é lingua independente do portugués moderno fundamentalmente por razóns sociolingüísticas e literarias, porque é o soporte dunha moi digna literatura que tanto contribuíu á configuración da actual identidade socio-cultural de Galicia.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (e VI): A reforma normativa do 2003
Houbo sectores en desacordo coas Normas de 1982, pero despois de case 20 anos de diverxencias, foise facendo evidente que a falta dun patrón idiomático único era unha grave pexa para normalizar o idioma nunha xeira de alarmante diminución da transmisión xeracional e do uso social. Isto explica que a Asociación Sócio-Pedagóxica Galega, que defendía unas normas de moderada aproximación ó portugués (eran as que empregaba o Bloque Nacionalista Galego e organizacións afíns nos seus escritos), convocase o ILG e o profesorado das áreas de Filoloxías Galega e Portuguesa das universidades da Coruña, Santiago e Vigo para tratar de lle presentar á RAG una proposta de modificación da normativa vixente.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA (V): Distancia e elaboración lingüística
O desenvolvemento da sociolingüística a finais da década de 1960 e a súa aplicación á análise das linguas e variedades minorizadas románicas nos anos 70 e 80, xunto con estudos de tipoloxía e descrición desas linguas, explica que a romanística hoxe non ignore situacións como a da emerxente lingua corsa ou a da reemerxente lingua galega.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (V): A codificación léxica
En 1989 o ILG e a RAG editaron provisoriamente o Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega (VOLGa 1989) que a nivel léxico era un complemento das Normas de 1982. Coordinado por Manuel González e Antón Santamarina, cando aínda non eran miembros da Academia, realizouse integramente no ILG nos anos 80. Para a redacción do VOLGa fíxose un seguimiento histórico, moitas veces panrománico, de gran parte das 45.000 entradas de que consta, e houbo que seleccionar entre as variedades dialectais de moitas entradas; por outra parte, modernizouse o léxico coa incorporación de voces técnicas e de diferentes parcelas da cultura e elimináronse préstamos innecesarios do castelán, para o que o portugués foi unha ferramenta fundamental.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA (IV): O galego e a súa consideración polo galeguismo histórico
Á parte de acudir a esa tradición romanística onde o galego só ten existencia nominal e na que se ignora a súa caracterización lingüística, os argumentos para xustificar a súa satelización na órbita do portugués son, entre outras, razóns de política lingüística, como é considerar que unha lingua minoritaria (e minorizada), con menos de tres millóns de falantes, non se poderá defender da presión do castelán se non se fortalece baixo o teito da outra lingua afín normalizada, cultural e demograficamente moito máis potente.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (IV): A codificación gráfica de 1982
No que atinxe ó plano da fonética, a gheada e o seseo –os dous fenómenos máis relevantes da dialectoloxía galega- na letra da normativa validáronse en pé de igualdade coas pronuncias alternativas, pero realmente nunca se admitiron na fala culta, moi posiblemente pola forte influencia do modelo oral do castelán, que ata hai pouco era a lingua culta de Galicia. En defensores do chamado galego reintegrado, o modelo oral portugués peninsular fai que se acepte o seseo, pero que se rexeite totalmente a gheada, que non existe en portugués, cando no galego popular podehaber gheada sen seseo, pero non seseo sen gheada.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA (III): O galego e a súa consideración na romanística
Os partidarios de faceren converxer o galego co portugués esgrimen razóns fundamentalmente de carácter taxonómico (filolóxico), pois atenden á orixe das linguas e non ás circunstancias histórico-culturais e sociais, que son as que realmente poden definir unha lingua, mesmo no caso de linguas incuestionables, como é a portuguesa verbo da castelá.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (III): A codificación morfolóxica de 1982
Cando o galego estendeu a súa produción literaria e, sobre todo, cando se lle abriron funcións novas e se converteu nos anos 80 en materia de ensino regrado non podía continuar a inexistencia dunha codificación oficial máis ou menos flexible. Aproveitando a tradución do Misal, Ramón Piñeiro e outros membros da RAG acudiron ó ILG para propoñer a creación dunha comisión das dúas institucións para elaborar unha proposta normativa unitaria.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA (II): Galaico-portugués, galego-portugués ou galego antigo?
Os que consideran que o galego moderno non é lingua independente do portugués acoden a razóns historicistas e, en especial, á innegable orixe común e á primitiva unidade do galego co portugués, que ten a súa principal manifestación escrita no monumental corpus poético dos séculos XIII e primeira metade do XIV.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (II): O (in)tenso debate normativo na década de 1970
Despois de varios anos viuse que non se impuxera a proposta normativa do ILG, pero tampouco a da Academia, polo que ante a inminencia da entrada xeneralizada do galego no ensino e ante os atrancos que as distintas editoriais achaban, Xulián Maure, daquela responsable da editorial Anaya en Galicia (e logo primeiro director da Editorial Xerais), acudiu ó ILG para que actuase de anfitrión duns seminarios que clarexasen a situación e acabasen coas diverxencias existentes na procura dunha única norma.
A (RE)EMERXENCIA DA LINGUA GALEGA (I): Rexeneracionismo e reintegracionismo
Desde que a finais de 1974 me integrei no grupo de investigadores do Instituto da Lingua Galega da USC e comecei a participar nas propostas de codificación do galego saídas dese Instituto e, sobre todo, desde que no curso 1977-78 empecei a impartir a materia de Lingüística Románica (e logo a de Sociolingüística Románica) moitas veces me tiven que enfrontar a esta pregunta: Existe ou non unha lingua galega moderna? Ou expresado doutra maneira: Que é hoxe o galego verbo do portugués? É a mesma lingua ou é diferente da lingua portuguesa? Tratarei de contestar esta pregunta, que non ten unha resposta doada.
A CODIFICACIÓN DO GALEGO LITERARIO (I): O ideal de lingua da RAG e do ILG en 1971
Ata a segunda metade do séc. XX ningunha institución nin ningunha individualidade propuxera un modelo lingüístico de referencia, o que explica que en ortografía e morfoloxía parece que en galego valía case todo, e en léxico todo e moito máis, se temos en conta as voces inventadas por moi diversos procedementos que se rexistran na historia do galego escrito contemporáneo.
A Cultural Dorna e a socialización do patrimonio marítimo (e poético) (e II)
A Cultural Dorna e a súa ENT son, sen ningunha dúbida, un dos activos máis importantes con que actualmente conta o movemento asociaciativo galego...
A Cultural Dorna e a socialización do patrimonio marítimo (e poético) (I)
En 1978 creouse na Illa da Arousa a Asociación Cultural e Deportiva Dorna para fomentar o asociacionismo xuvenil e cultural e desenvolver accións culturais e deportivas. Desde os seus comezos...
